به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، شنبه دوازدهم اردیبهشت ماه 1405 همزمان با سالگشت شهید علامه مرتضی مطهری(ره) آیین رونمایی از ترجمه عربی مجموعه چهل جلدی «چلچراغ حکمت» در تهران برگزار شد.
فایل ویدیو
آیت الله رشاد: شهید مطهری نماد «نواندیشی دینی» است/ باید اندیشه ها و سیره استاد مطهری را تجربهنگاری کنیمرئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تأکید کرد که باید استاد مطهری را تجربهنگاری کنیم؛ باید بررسی کنیم که این پدیده چگونه آغاز شد و چه سیر و مسیری را طی کرد و سپس این پدیده را تبدیل به الگو کرده و براساس آن طلبه تربیت کنیم.آیت الله علی اکبر رشاد در آیین رونمایی از ترجمه عربی مجموعه چهل جلدی «چلچراغ حکمت» که همزمان با چهل و هفتمین سالگشت شهادت آیت الله مرتضی مطهری در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب و شهید علی لاریجانی بیان کرد: در همین اندک مجالی که شهید علی لاریجانی داشت و اندک شمار آثاری که منتشر کرد، همه حکایت از این حقیقت دارد که با امیرالمؤمنین علی(ع) محشور بودند. فرزند بزرگوارشان که دانشمندی ناشناخته بود و اسم و رسمی نداشت، تا لحظه آخر در کنار پدر ایستاد؛ با اینکه پدر اصرار داشت که در آن ایام، وی را همراهی نکند، ولی نپذیرفت که از پدر جدا شود.وی در ادامه ضمن یادبود علامه شهید مطهری خاطرنشان کرد: استاد مطهری رکن پیکره انقلاب اسلامی بودند، ایشان بندهای متدین، مخلص و باصفا بود که باید اندیشه های ایشان بیش از پیش تبیین و شناخته شود.
وی ادامه داد: در دهههای گذشته مطرح میکردیم که جریان فکری در کشور و جهان داریم، یعنی یک الگو که در همه جای جهان از جمله در ایران قابل مشاهده است. طی چند دهه اخیر در ایران، جریاناتی متجمد و جریان غربگرای متجدد وجود دارد؛ در این میان، یک جریان سومی هست به نام جریان «مجدد» که بناست تفکر اصیل دینی را احیا کند.رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: این جریان سوم پیوندی با گفتمان سنتی دارد؛ تبار تاریخی و معرفتی خودش را حفظ کرده و وفادار و منسجم است، در عین حال به دستاوردهای نو بشری هم اعتنا دارد و خودش هم سهمی در تولید فکر نو دارد.وی تأکید کرد: این جریان جزو سرمایهگذاران تحولات فکری است و خود جریانی نوآورانه و نواندیشانه محسوب میشود؛ از تعبیر «مُدگرا» که به نظر من منفی است، استفاده نمیکنند؛ در نوگرایی، «نو بودگی» ارزش نیست، «نواندیشی» درست است و شهید مطهری نماد نواندیشی دینی است؛ تعبیری که مقام معظم رهبری بارها از ایشان با این عنوان یاد کردهاند.استاد رشاد بیان داشت: اندیشه کلامی ادواری دارد و برای پنج تا شش دوره قابل تقسیمبندی است؛ در دوره جدید، کلام به «کلام اجتماعی» تبدیل شده است که غیر از «الهیات اجتماعی» مطرح در ادبیات غربی است.وی ادامه داد: استاد شهید مطهری پیگذار این مکتب کلامی جدید است و در آثار گوناگون، چارچوب، ساختار، روش و ویژگیهای کلام را تبیین کرده است؛ مقالهای با عنوان «علامه شهید مطهری؛ پیگذار کلام جدید» در این زمینه نگاشته شده است.وی افزود: ایشان از ارکان تفکر عصر جدید قلمداد میشود و خداوند متعال ایشان را محشور کرده است؛ آن شیفتگی، چیرگی و شیدایی که به ساحت قدسی داشتند، نمیتواند جز با آهنگ محشور شدن با اولیای الهی باشد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: در حوزه بحثهای فکری و مخصوصاً فرهنگی، مکرر خدمت بزرگان مشرف میشدم؛ در جلسهای که در محضر رهبر شهید انقلاب برگزار شده بود، عرض کردم با این شرایط تکلیف ما چیست؟ مطالبی مطرح شد و نهایتاً ایشان فرمودند: قبل از انقلاب، ما در سال تحویل، استقبال از آراء وارداتی میرفتیم، با آنها مواجه میشدیم، نقد میکردیم و در مقابل آن نظریهپردازی میکردیم؛ بعد از انقلاب اگر کسانی داشتیم که توانستند چنین باشند، درگیر کارهای اجرایی شدند و کسی که احیاناً این خلأ را پر کند، اکنون نیست.استاد رشاد اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی فرمودند که میخواهم کاری را به شما واگذار کنم؛ بر اساس همین پیشنهاد، جلساتی در محضر خود ایشان و با حضور حضرات آیات عظام جوادی آملی، مکارم شیرازی و مرحوم هاشمی شاهرودی برگزار شد. در آخرین جلسهای که حضور داشتم، دستور جلسه و مطالب بنده تنظیم و در جلسه مطرح شد و ایشان فرمودند که کار را شروع کنید و نهادی برای پُر کردن این خلأ به وجود بیاید.وی به «مطهری قم» و «مطهری تهران» اشاره و تصریح کرد: «مطهری قم» بسیار فنی و ثقیل است و باید «مطهری تهران» که در عرصه میدان هست را بیش از گذشته متبلور کنیم.وی با تأکید بر اینکه هنوز هم کتابهای استاد مطهری پاسخگوی نیازهای همه اقشار جامعه است، گفت: مجموعه چلچراغ حکمت با توصیه و تأکید رهبر شهید انقلاب شکل گرفت و یک منشوری از نور است؛ تقریباً میتوانیم بگوییم فشرده آرای ایشان که مناسب با مزاج و نگاه و نیاز نسل جوان است، در این ۴۰ جلد فراهم شده است؛
ایشان خصوصیات بسیار ویژهای میدانستند و بعضی از اوقات ذهن مخاطب را و زبان مخاطب را خوب درک داشتند و می دانستند که مخاطب به چه چیزی میاندیشد، به چه چیزی نیاز دارد و به چه زبانی باید با او سخن گفت.وی ادامه داد: امروزه چندین مطهری داریم: یک مطهری شفا و اسفار میگوید؛ یک مطهری چند منظومه میگوید، یک مطهری با قلم زیبا داستان مینویسد، مطهری دیگر به تعبیر فرهنگیان، ژورنالیستی مینویسد و در مجله «زن روز» نظام حقوق زن در اسلام را تبیین میکند و مطهری دیگر حافظ مینویسد.وی گفت: ما باید دستگاه فکری علامه شهید مطهری را تبیین کنیم، همچنین نباید فراموش کنیم که سیره، رفتار و سبک کار ایشان بسیار قابل مطالعه است.وی تصریح کرد: برخی تصور میکنند که شهید مطهری یک پدیده استثنایی است؛ پدیده است یا استثناست؟ میشود گفت این تلقی درست است و میشود گفت چنین نیست؛ با این معنای و مبانی می توان سیره و اندیشه های شهید مطهری را تحلیل و تکثیر کرد.وی تأکید کرد: باید استاد مطهری را تجربهنگاری کنیم؛ باید بررسی کنیم که این پدیده چگونه آغاز شد و چه سیر و مسیری را طی کرد و سپس این پدیده را تبدیل به الگو کرده و براساس آن طلبه تربیت کنیم.استاد رشاد در پایان گفت: ترجمه عربی مجموعه ۴۰ جلدی آثار استاد مطهری برای غیر ایرانیان بسیار مفید است و باید در آینده این آثار را به زبان های دیگر نیز ترجمه کرد و اندیشه های شهید مطهری را به جهانیان ارایه داد.
خسروپناه: یکی از عناصر اصلی «مطهری شدن»، پرهیز از تکبعدینگری در تحصیل علوم حوزوی استدبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: مسئله محوری در اندیشه شهید مطهری، «انسانشناسی» است؛ ایشان مفاهیمی چون آزادی و عدالت را بر مبنایی علمی و صنفی، و مبتنی بر انسانشناسی تبیین میکردند که خود بر هستیشناسی و معرفتشناسی استوار بود.مطالبی که از آثار شهید مطهری برای ترجمه به زبان عربی انتخاب شد، عمدتاً ناظر به نیازهای جامعه، بهویژه جامعه جوان بود؛ مفاهیمی بنیادین و اجتماعی از قبیل انقلاب اسلامی، عدالت و آزادی که در این مقطع زمانی، مورد نیاز جهان عرب نیز هست.وی افزود: این اثر ذیقیمت به زبان عربی ترجمه شده و امیدواریم با توفیق الهی، توضیح و تشریح شده و در اختیار جوانان عربزبان قرار گیرد.وی خاطرنشان ساخت: در مراحل بعد، ترجمه این آثار به زبانهای دیگر نیز در دستور کار قرار دارد؛ چنانکه پیش از این نیز ترجمههایی هرچند محدود از آثار شهید مطهری در اندونزی، مالزی و سایر نقاط جهان صورت گرفته است.وی گفت: از نزدیک شاهد بودهایم که اندیشههای شهید مطهری تا چه اندازه بر متفکران عربزبان در کشورهای عربی، آمریکایی و شرق آسیا تأثیرگذار بوده و محافل علمی، دانشگاهی و روشنفکری را تحت تأثیر قرار داده است.دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در فرصت کوتاه باقیمانده، به یکی از پرسشهای پرتکرار درباره شهید مطهری پاسخ میدهم؛ پرسشی از این دست که اگر شهید مطهری امروز در قید حیات بود، با چه مسائلی مواجه میشد و آیا اندیشه ایشان پس از گذشت چهار دهه از شهادت، هنوز کارساز و قادر به حل مسائل امروزی ماست؟
خسروپناه تأکید کرد: این پرسش از آن جهت حائز اهمیت است که برخی از اندیشههای شهید مطهری مربوط به نیم قرن، شش دهه یا حتی هفت دهه پیش است؛ از این رو، پاسخگویی به نیازهای فکری امروز با تکیه بر آن میراث، نیازمند واکاوی دقیق است.وی گفت: پرسش مهم دیگر این است که آیا شهید مطهری پدیدهای استثنایی بود یا امکان شکلگیری شخصیتهایی همانند ایشان در حوزهها و دانشگاهها وجود دارد؟وی افزود: اگر از نگاه پدیدارشناسانه و با تسامحی معقول به موضوع بنگریم و بر جامعیت و اثرگذاری شهید مطهری تمرکز کنیم، میتوانیم به این نتیجه برسیم که تربیت شخصیتهایی همانند ایشان در حال و آینده نیز امکانپذیر است.وی خاطرنشان ساخت: برای تحقق این امر، باید مولفههای تشکیلدهنده شخصیت فکری شهید مطهری را شناسایی کنیم؛ چرا که تحقق این مولفهها در افراد دیگر، میتواند کارکردهای فکری و اجتماعی مشابهی را به دنبال داشته باشد.وی گفت: به نظر من، یکی از عناصر اصلی «مطهری شدن»، پرهیز از تکبعدینگری در تحصیل علوم حوزوی است؛ بدین معنا که طلبهای که قصد تحصیل حکمت، فلسفه، کلام یا عرفان دارد، به یک رشته بسنده نکند.وی افزود: شهید مطهری نمونه بارز این جامعیت بود؛ ایشان هم کلام، هم فلسفه، هم عرفان و هم فقه را نزد اساتید برجسته فرا گرفت و در سنی حدود سیودو سالگی، هم فقیه بود و هم فیلسوف؛ چنانکه امام راحل نیز در پیامی، هر دو عنوان را برای ایشان به کار بردند.وی تأکید کرد: شهید مطهری هم از «تفقه» بهره میبرد و هم از «تفلسف»؛ مباحث ایشان صرفاً فقهی یا صرفاً فلسفی نبود، بلکه از جامعیتی برخوردار بود که حاصل سالها شاگردی نزد اساتیدی چون امام بروجردی، علامه طباطبایی و دیگر بزرگان بود.
علی مطهری: آزادی و عدالت، معیارهای اساسی اندیشه شهید مطهری هستندعلی مطهری گفت: «از جمله جملات قابلتأمل استاد مطهری این است که “عدالت، مقیاس دین است، نه دین مقیاس عدالت؛ یعنی آنچه عادلانه است، دین نیز آن را تأیید میکند، نه اینکه هرچه دین بگوید، لزوماً عادلانه تلقی شود.”»«در سالهای اخیر، اقداماتی در حوزه خلاصهنویسی و بازتولید آثار انجام شده که در برخی موارد، با اشکالاتی همراه بوده است. بهعنوان نمونه، دیده شده که افرادی کتابی از آثار ایشان را به قلم خود خلاصه کرده و سپس آن را با نام شهید مطهری منتشر کردهاند؛ مانند خلاصهای از کتاب “خدمات متقابل اسلام و ایران” که در قالب اثری ۶۰ صفحهای منتشر شده است.»وی افزود: «چنین اقدامی صحیح نیست؛ چراکه ممکن است این تصور را ایجاد کند که دیگر نیازی به مراجعه به متن اصلی اثر وجود ندارد. ما در همان زمان، این موضوع را با مرحوم آیت الله مهدوی کنی نیز مطرح کردیم و تأکید شد که این روند میتواند موجب فاصله گرفتن مخاطبان از آثار اصیل استاد شود.»مطهری ادامه داد: «البته انجام چنین فعالیتهایی در قالب کارهای پژوهشی دانشجویی، بهمنظور آموزش و ارزیابی، اشکالی ندارد؛ اما انتشار عمومی آنها به نام شهید مطهری، اقدامی نادرست است. در مقابل، لازم است در حوزه ترجمه و انتشار بینالمللی آثار، تلاش بیشتری صورت گیرد؛ چراکه این اقدام، نوعی صدور واقعی اندیشههای انقلاب اسلامی محسوب میشود.»
وی با اشاره به اهمیت ترجمه آثار به زبانهای مختلف تصریح کرد: «آثار شهید مطهری ظرفیت بالایی برای عرضه در سطح جهانی دارند و میتوانند مخاطبان گستردهای را جذب کنند. با این حال، به نظر میرسد برخی آثار منتشرشده در سالهای اخیر، آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفتهاند؛ برای مثال، آثاری در حوزههایی مانند قرآن و بردگی در اسلام، کمتر دیده شدهاند.»ضرورت توجه نهادهای فرهنگی به آثار استادمطهری در ادامه با تأکید بر اهمیت شناخت جامع آثار استاد مطهری گفت: «هر فردی که بتواند تمامی آثار ایشان را بهدرستی مطالعه و درک کند، به سطح بالایی از معارف اسلامی دست خواهد یافت. با این حال، امروز نوعی کمتوجهی نسبت به این آثار در برخی نهادها از جمله صدا و سیما، وزارت علوم و وزارت آموزشوپرورش مشاهده میشود.»وی پیشنهاد کرد: «ضروری است کتابی جامع تدوین شود که دربرگیرنده کلیت منظومه فکری شهید مطهری باشد؛ بهگونهای که مخاطب با مطالعه آن، بتواند تصویری کامل از اندیشههای ایشان به دست آورد.»معاون پژوهش حوزه های علمیه کشور: دفاع از آموزههای دین، نیازمند تبیینی عقلانی و استدلالی استمعاون پژوهش حوزه های علمیه کشور گفت: شهید مطهری با جریانهای مادیگرا و التقاطی عصر خویش، مواجههای عمیق و ریشهای داشت و رویکردی فراتر از تعصب یا سادهانگاری در پیش گرفت و به بررسی مبانی و پاسخگویی مستدل به آنان پرداخت. آنچه امروز در بزرگداشت آیتالله مطهری حائز اهمیت است، آن است که پاسداشت یاد و نام ایشان از سطح یادآوری صرف فراتر رفته و به مأموریتی اثرگذار تبدیل شود.
وی ادامه داد: در دهههای گذشته مطرح میکردیم که جریان فکری در کشور و جهان داریم، یعنی یک الگو که در همه جای جهان از جمله در ایران قابل مشاهده است. طی چند دهه اخیر در ایران، جریاناتی متجمد و جریان غربگرای متجدد وجود دارد؛ در این میان، یک جریان سومی هست به نام جریان «مجدد» که بناست تفکر اصیل دینی را احیا کند.رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: این جریان سوم پیوندی با گفتمان سنتی دارد؛ تبار تاریخی و معرفتی خودش را حفظ کرده و وفادار و منسجم است، در عین حال به دستاوردهای نو بشری هم اعتنا دارد و خودش هم سهمی در تولید فکر نو دارد.وی تأکید کرد: این جریان جزو سرمایهگذاران تحولات فکری است و خود جریانی نوآورانه و نواندیشانه محسوب میشود؛ از تعبیر «مُدگرا» که به نظر من منفی است، استفاده نمیکنند؛ در نوگرایی، «نو بودگی» ارزش نیست، «نواندیشی» درست است و شهید مطهری نماد نواندیشی دینی است؛ تعبیری که مقام معظم رهبری بارها از ایشان با این عنوان یاد کردهاند.استاد رشاد بیان داشت: اندیشه کلامی ادواری دارد و برای پنج تا شش دوره قابل تقسیمبندی است؛ در دوره جدید، کلام به «کلام اجتماعی» تبدیل شده است که غیر از «الهیات اجتماعی» مطرح در ادبیات غربی است.وی ادامه داد: استاد شهید مطهری پیگذار این مکتب کلامی جدید است و در آثار گوناگون، چارچوب، ساختار، روش و ویژگیهای کلام را تبیین کرده است؛ مقالهای با عنوان «علامه شهید مطهری؛ پیگذار کلام جدید» در این زمینه نگاشته شده است.وی افزود: ایشان از ارکان تفکر عصر جدید قلمداد میشود و خداوند متعال ایشان را محشور کرده است؛ آن شیفتگی، چیرگی و شیدایی که به ساحت قدسی داشتند، نمیتواند جز با آهنگ محشور شدن با اولیای الهی باشد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: در حوزه بحثهای فکری و مخصوصاً فرهنگی، مکرر خدمت بزرگان مشرف میشدم؛ در جلسهای که در محضر رهبر شهید انقلاب برگزار شده بود، عرض کردم با این شرایط تکلیف ما چیست؟ مطالبی مطرح شد و نهایتاً ایشان فرمودند: قبل از انقلاب، ما در سال تحویل، استقبال از آراء وارداتی میرفتیم، با آنها مواجه میشدیم، نقد میکردیم و در مقابل آن نظریهپردازی میکردیم؛ بعد از انقلاب اگر کسانی داشتیم که توانستند چنین باشند، درگیر کارهای اجرایی شدند و کسی که احیاناً این خلأ را پر کند، اکنون نیست.استاد رشاد اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی فرمودند که میخواهم کاری را به شما واگذار کنم؛ بر اساس همین پیشنهاد، جلساتی در محضر خود ایشان و با حضور حضرات آیات عظام جوادی آملی، مکارم شیرازی و مرحوم هاشمی شاهرودی برگزار شد. در آخرین جلسهای که حضور داشتم، دستور جلسه و مطالب بنده تنظیم و در جلسه مطرح شد و ایشان فرمودند که کار را شروع کنید و نهادی برای پُر کردن این خلأ به وجود بیاید.وی به «مطهری قم» و «مطهری تهران» اشاره و تصریح کرد: «مطهری قم» بسیار فنی و ثقیل است و باید «مطهری تهران» که در عرصه میدان هست را بیش از گذشته متبلور کنیم.وی با تأکید بر اینکه هنوز هم کتابهای استاد مطهری پاسخگوی نیازهای همه اقشار جامعه است، گفت: مجموعه چلچراغ حکمت با توصیه و تأکید رهبر شهید انقلاب شکل گرفت و یک منشوری از نور است؛ تقریباً میتوانیم بگوییم فشرده آرای ایشان که مناسب با مزاج و نگاه و نیاز نسل جوان است، در این ۴۰ جلد فراهم شده است؛
ایشان خصوصیات بسیار ویژهای میدانستند و بعضی از اوقات ذهن مخاطب را و زبان مخاطب را خوب درک داشتند و می دانستند که مخاطب به چه چیزی میاندیشد، به چه چیزی نیاز دارد و به چه زبانی باید با او سخن گفت.وی ادامه داد: امروزه چندین مطهری داریم: یک مطهری شفا و اسفار میگوید؛ یک مطهری چند منظومه میگوید، یک مطهری با قلم زیبا داستان مینویسد، مطهری دیگر به تعبیر فرهنگیان، ژورنالیستی مینویسد و در مجله «زن روز» نظام حقوق زن در اسلام را تبیین میکند و مطهری دیگر حافظ مینویسد.وی گفت: ما باید دستگاه فکری علامه شهید مطهری را تبیین کنیم، همچنین نباید فراموش کنیم که سیره، رفتار و سبک کار ایشان بسیار قابل مطالعه است.وی تصریح کرد: برخی تصور میکنند که شهید مطهری یک پدیده استثنایی است؛ پدیده است یا استثناست؟ میشود گفت این تلقی درست است و میشود گفت چنین نیست؛ با این معنای و مبانی می توان سیره و اندیشه های شهید مطهری را تحلیل و تکثیر کرد.وی تأکید کرد: باید استاد مطهری را تجربهنگاری کنیم؛ باید بررسی کنیم که این پدیده چگونه آغاز شد و چه سیر و مسیری را طی کرد و سپس این پدیده را تبدیل به الگو کرده و براساس آن طلبه تربیت کنیم.استاد رشاد در پایان گفت: ترجمه عربی مجموعه ۴۰ جلدی آثار استاد مطهری برای غیر ایرانیان بسیار مفید است و باید در آینده این آثار را به زبان های دیگر نیز ترجمه کرد و اندیشه های شهید مطهری را به جهانیان ارایه داد.
خسروپناه: یکی از عناصر اصلی «مطهری شدن»، پرهیز از تکبعدینگری در تحصیل علوم حوزوی استدبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: مسئله محوری در اندیشه شهید مطهری، «انسانشناسی» است؛ ایشان مفاهیمی چون آزادی و عدالت را بر مبنایی علمی و صنفی، و مبتنی بر انسانشناسی تبیین میکردند که خود بر هستیشناسی و معرفتشناسی استوار بود.مطالبی که از آثار شهید مطهری برای ترجمه به زبان عربی انتخاب شد، عمدتاً ناظر به نیازهای جامعه، بهویژه جامعه جوان بود؛ مفاهیمی بنیادین و اجتماعی از قبیل انقلاب اسلامی، عدالت و آزادی که در این مقطع زمانی، مورد نیاز جهان عرب نیز هست.وی افزود: این اثر ذیقیمت به زبان عربی ترجمه شده و امیدواریم با توفیق الهی، توضیح و تشریح شده و در اختیار جوانان عربزبان قرار گیرد.وی خاطرنشان ساخت: در مراحل بعد، ترجمه این آثار به زبانهای دیگر نیز در دستور کار قرار دارد؛ چنانکه پیش از این نیز ترجمههایی هرچند محدود از آثار شهید مطهری در اندونزی، مالزی و سایر نقاط جهان صورت گرفته است.وی گفت: از نزدیک شاهد بودهایم که اندیشههای شهید مطهری تا چه اندازه بر متفکران عربزبان در کشورهای عربی، آمریکایی و شرق آسیا تأثیرگذار بوده و محافل علمی، دانشگاهی و روشنفکری را تحت تأثیر قرار داده است.دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در فرصت کوتاه باقیمانده، به یکی از پرسشهای پرتکرار درباره شهید مطهری پاسخ میدهم؛ پرسشی از این دست که اگر شهید مطهری امروز در قید حیات بود، با چه مسائلی مواجه میشد و آیا اندیشه ایشان پس از گذشت چهار دهه از شهادت، هنوز کارساز و قادر به حل مسائل امروزی ماست؟
خسروپناه تأکید کرد: این پرسش از آن جهت حائز اهمیت است که برخی از اندیشههای شهید مطهری مربوط به نیم قرن، شش دهه یا حتی هفت دهه پیش است؛ از این رو، پاسخگویی به نیازهای فکری امروز با تکیه بر آن میراث، نیازمند واکاوی دقیق است.وی گفت: پرسش مهم دیگر این است که آیا شهید مطهری پدیدهای استثنایی بود یا امکان شکلگیری شخصیتهایی همانند ایشان در حوزهها و دانشگاهها وجود دارد؟وی افزود: اگر از نگاه پدیدارشناسانه و با تسامحی معقول به موضوع بنگریم و بر جامعیت و اثرگذاری شهید مطهری تمرکز کنیم، میتوانیم به این نتیجه برسیم که تربیت شخصیتهایی همانند ایشان در حال و آینده نیز امکانپذیر است.وی خاطرنشان ساخت: برای تحقق این امر، باید مولفههای تشکیلدهنده شخصیت فکری شهید مطهری را شناسایی کنیم؛ چرا که تحقق این مولفهها در افراد دیگر، میتواند کارکردهای فکری و اجتماعی مشابهی را به دنبال داشته باشد.وی گفت: به نظر من، یکی از عناصر اصلی «مطهری شدن»، پرهیز از تکبعدینگری در تحصیل علوم حوزوی است؛ بدین معنا که طلبهای که قصد تحصیل حکمت، فلسفه، کلام یا عرفان دارد، به یک رشته بسنده نکند.وی افزود: شهید مطهری نمونه بارز این جامعیت بود؛ ایشان هم کلام، هم فلسفه، هم عرفان و هم فقه را نزد اساتید برجسته فرا گرفت و در سنی حدود سیودو سالگی، هم فقیه بود و هم فیلسوف؛ چنانکه امام راحل نیز در پیامی، هر دو عنوان را برای ایشان به کار بردند.وی تأکید کرد: شهید مطهری هم از «تفقه» بهره میبرد و هم از «تفلسف»؛ مباحث ایشان صرفاً فقهی یا صرفاً فلسفی نبود، بلکه از جامعیتی برخوردار بود که حاصل سالها شاگردی نزد اساتیدی چون امام بروجردی، علامه طباطبایی و دیگر بزرگان بود.
علی مطهری: آزادی و عدالت، معیارهای اساسی اندیشه شهید مطهری هستندعلی مطهری گفت: «از جمله جملات قابلتأمل استاد مطهری این است که “عدالت، مقیاس دین است، نه دین مقیاس عدالت؛ یعنی آنچه عادلانه است، دین نیز آن را تأیید میکند، نه اینکه هرچه دین بگوید، لزوماً عادلانه تلقی شود.”»«در سالهای اخیر، اقداماتی در حوزه خلاصهنویسی و بازتولید آثار انجام شده که در برخی موارد، با اشکالاتی همراه بوده است. بهعنوان نمونه، دیده شده که افرادی کتابی از آثار ایشان را به قلم خود خلاصه کرده و سپس آن را با نام شهید مطهری منتشر کردهاند؛ مانند خلاصهای از کتاب “خدمات متقابل اسلام و ایران” که در قالب اثری ۶۰ صفحهای منتشر شده است.»وی افزود: «چنین اقدامی صحیح نیست؛ چراکه ممکن است این تصور را ایجاد کند که دیگر نیازی به مراجعه به متن اصلی اثر وجود ندارد. ما در همان زمان، این موضوع را با مرحوم آیت الله مهدوی کنی نیز مطرح کردیم و تأکید شد که این روند میتواند موجب فاصله گرفتن مخاطبان از آثار اصیل استاد شود.»مطهری ادامه داد: «البته انجام چنین فعالیتهایی در قالب کارهای پژوهشی دانشجویی، بهمنظور آموزش و ارزیابی، اشکالی ندارد؛ اما انتشار عمومی آنها به نام شهید مطهری، اقدامی نادرست است. در مقابل، لازم است در حوزه ترجمه و انتشار بینالمللی آثار، تلاش بیشتری صورت گیرد؛ چراکه این اقدام، نوعی صدور واقعی اندیشههای انقلاب اسلامی محسوب میشود.»
وی با اشاره به اهمیت ترجمه آثار به زبانهای مختلف تصریح کرد: «آثار شهید مطهری ظرفیت بالایی برای عرضه در سطح جهانی دارند و میتوانند مخاطبان گستردهای را جذب کنند. با این حال، به نظر میرسد برخی آثار منتشرشده در سالهای اخیر، آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفتهاند؛ برای مثال، آثاری در حوزههایی مانند قرآن و بردگی در اسلام، کمتر دیده شدهاند.»ضرورت توجه نهادهای فرهنگی به آثار استادمطهری در ادامه با تأکید بر اهمیت شناخت جامع آثار استاد مطهری گفت: «هر فردی که بتواند تمامی آثار ایشان را بهدرستی مطالعه و درک کند، به سطح بالایی از معارف اسلامی دست خواهد یافت. با این حال، امروز نوعی کمتوجهی نسبت به این آثار در برخی نهادها از جمله صدا و سیما، وزارت علوم و وزارت آموزشوپرورش مشاهده میشود.»وی پیشنهاد کرد: «ضروری است کتابی جامع تدوین شود که دربرگیرنده کلیت منظومه فکری شهید مطهری باشد؛ بهگونهای که مخاطب با مطالعه آن، بتواند تصویری کامل از اندیشههای ایشان به دست آورد.»معاون پژوهش حوزه های علمیه کشور: دفاع از آموزههای دین، نیازمند تبیینی عقلانی و استدلالی استمعاون پژوهش حوزه های علمیه کشور گفت: شهید مطهری با جریانهای مادیگرا و التقاطی عصر خویش، مواجههای عمیق و ریشهای داشت و رویکردی فراتر از تعصب یا سادهانگاری در پیش گرفت و به بررسی مبانی و پاسخگویی مستدل به آنان پرداخت. آنچه امروز در بزرگداشت آیتالله مطهری حائز اهمیت است، آن است که پاسداشت یاد و نام ایشان از سطح یادآوری صرف فراتر رفته و به مأموریتی اثرگذار تبدیل شود.
